მოუსმინეთ, როგორ საუბრობს ადგილი
ნაცნობ ქართულ სიტყვას აქ შეიძლება მოულოდნელი მნიშვნელობა ჰქონდეს. სხვა სიტყვა თურქულს მოგაგონებთ. იმერხევის მეტყველებაში ორივე ერთი საუბრის ბუნებრივი ნაწილი შეიძლება იყოს.
ქართული თავისი ადგილობრივი ცხოვრებით
იმერხევის ქართული ჩვეულებრივ შავშური დიალექტის კონტექსტში განიხილება; შეხვდებით სახელწოდებას იმერხეული ქართულიც. სახელები ორიენტირებაში გვეხმარება, მაგრამ თავად ხმებს ვერ ცვლის. სოფელი, თაობა და ის ადგილები, სადაც ადამიანს უცხოვრია, განსხვავებებს ქმნის. შავშეთის მკვლევრებმა საველე მუშაობისას აღნიშნეს, რომ საშუალო და უფროსი ასაკის ადამიანებმა ხშირად ახალგაზრდებზე უკეთ იცოდნენ ქართული. ეს იმდროინდელი დაკვირვებაა და არა დღევანდელი მოსაუბრეების აღწერა. [1]
ერთი სიტყვა პატარა კარს გვიღებს
ამეზღამ — ამაღამ. დარე — ფერდობი. მოსაფირი — სტუმარი. მათ დასაინტერესებლად გრძელი ლექცია არ სჭირდება. წარმოიდგინეთ ბილიკი, სუფრა ან სახლში მოსული ადამიანი და სიტყვას თავისი ადგილი უჩნდება. ჩვენი ლექსიკონი ასეთი ყოველდღიური სიტყვებით იწყება; ახსნის გვერდით გამოქვეყნებულ ფორმასა და წყაროს გვერდსაც ვინახავთ. [1, გვ. 569, 579, 593]
თურქულთან გვერდიგვერდ ცხოვრება
ლექსიკონში თურქული ფორმების მითითებით გვხვდება ბიბერი — წიწაკა და ბორი — მილი. ენათა ურთიერთობა სიტყვებშიც ჩანს; ლინგვისტური თავები ადგილობრივ ბგერით მოვლენებსა და გრამატიკულ ფორმებსაც განიხილავს. ნასესხები სიტყვა ადამიანების გვერდიგვერდ ცხოვრებისა და საუბრის ამბავს ეკუთვნის და მათი ქართულის მოსმენას ნაკლებ ღირებულებას არ ანიჭებს. [1, გვ. 225–227, 572–573]
ადგილი ხმებისთვისაც
გვერდი გაიზრდება ჩანაწერებით, მოკლე ტრანსკრიფციებით, თარგმანებითა და საველე შენიშვნებით. მოსაუბრის მოსმენა, მისი სიტყვების დანახვა და აზრის მიყოლა სპეციალურ მომზადებას არ უნდა მოითხოვდეს. საძიებო ლექსიკონი უკვე პირველი ნაბიჯია. აუდიო და ვიდეო მასალის მომზადებასთან ერთად შევინარჩუნებთ მოსაუბრისა და ჩაწერის კონტექსტსაც, როცა ეს ინფორმაცია ხელმისაწვდომია.
წყაროები და საკითხავი
- Mamia Paghava et al., Shavsheti (2011), editor’s introduction pp. 5–6; linguistic chapters pp. 225–227; ethnographic sections pp. 103, 115–120; glossary pp. 569–593 and narrator notes pp. 507–508.
- Hayati Doğanay & Fatih Orhan, Şavşat’ta Geleneksel Köy Meskenleri ve Başlıca Sorunları (2014), especially Figure 3.
- Giorgi Kraveishvili et al., Musical and Choreographic Folklore, vol. 1 (2025), pp. 174–178.
ცოცხალი არქივი. უწყვეტი საუბარი.
იმერხევის დოკუმენტირება ენის, ადგილების, სიმღერებისა და საერთო მოგონებების მეშვეობით.
პროექტის ავტორი: Ömer Faruk Bülbül · წყაროები და ფოტოების მონაცემები